Obserwuj, jak obraz zmienia zdanie
Ani jeden piksel się nie rusza, a sześcian wywraca się na drugą stronę, a waza staje się dwiema twarzami. Zasada: gdy obraz pasuje równie dobrze do dwóch interpretacji, percepcja wybiera jedną, trzyma ją przez chwilę, po czym przeskakuje. Nigdy nie pokazuje obu naraz.
Sześcian, który sam się wywraca
W 1832 roku szwajcarski krystalograf Louis Albert Necker zauważył, że jego rysunki romboedrycznych kryształów wydawały się odwracać, gdy im się przyglądał. Zwykły szkieletowy sześcian robi to samo: albo ściana w lewym dolnym rogu jest z przodu, albo prawy górny róg. Obie interpretacje są geometrycznie poprawne, i właśnie to odróżnia sześcian Neckera od form niemożliwych. Ma zbyt wiele rozwiązań, a nie za mało.
Psychologowie nazywają to percepcją dwustabilną. Twój układ wzrokowy nie może ustalić głębi bez cieniowania, nakładania się obiektów czy perspektywy, więc przyjmuje jedną hipotezę, a po kilku sekundach przyzwyczaja się do niej i próbuje drugiej. Możesz kierować tym przeskokiem: jeśli utrzymasz wzrok na jednym rogu, ten róg zwykle wysunie się do przodu.
- Usuń wszystkie wskazówki głębi poza punktami połączenia linii.
- Spraw, by oba odczytania były równie prawdopodobne.
- Pozwól, by uwaga zdecydowała, które wygra.
Płaskie, równomierne światło usuwa podpowiedzi cieniowania. Skup wzrok najpierw na prawym górnym rogu, potem na lewym dolnym, i zauważ, jak sześcian się odwraca.
Figura, tło i pożyczona krawędź
Duński psycholog Edgar Rubin opublikował swoje badania nad figurą i tłem w 1915 roku, a obraz wazy i twarzy, który nosi jego nazwisko, był od tamtej pory przerysowywany niezliczoną liczbę razy. Sztuczka kryje się w jednym konturze: pojedyncza krawędź może należeć naraz tylko do jednej strony. Gdy należy do wazy, ciemne obszary stają się pustym tłem. Gdy należy do twarzy, waza rozpływa się w przestrzeni między dwoma profilami.
Kaczka-królik działa inaczej. Po raz pierwszy wydrukowana w niemieckim magazynie humorystycznym Fliegende Blätter w 1892 roku, potem użyta przez psychologa Josepha Jastrowa w 1899 roku, a później przez filozofa Ludwiga Wittgensteina, zachowuje tę samą figurę, lecz zmienia znaczenie jej części. Dziób kaczki staje się uszami królika. Kontur pozostaje, ale historia, którą opowiada, się przełącza.
Psycholodzy Gestalt traktowali takie obrazy jako dowód, że widzimy uporządkowane całości, a nie luźne zbiory linii.
Prawdziwa waza wytoczona tak, by jej sylwetka tworzyła dwa profile. Tło bez cieni pozwala, by figurą została albo waza, albo twarze.
Światło z góry i linie, które nie chcą być proste
Obróć do góry nogami zdjęcie wgłębień, a często staną się wypukłościami. Twój układ wzrokowy zakłada, że światło pada z góry, więc koło ciemniejsze u góry odczytujesz jako zagłębienie, a ciemniejsze na dole jako kopułę. Nic na obrazie nie mówi, co jest prawdą; twoje założenie wypełnia tę lukę.
Wzory mogą też mylić orientację, a nie tylko głębię. W iluzji ściany kawiarni, opisanej przez Richarda Gregory’ego i Priscillę Heard w 1979 roku po wyłożonej kafelkami ścianie kawiarni w Bristolu, rzędy przesuniętych ciemnych i jasnych cegieł z cienkimi szarymi spoinami sprawiają, że idealnie równoległe rzędy wydają się klinowate i pochylone. Przyłóż linijkę do spoiny, a nachylenie zniknie.
Uwaga dotycząca komfortu: niektóre paski i wzory o wysokim kontraście mogą powodować dyskomfort wzrokowy, a migające wzory mogą wywołać napady u osób z epilepsją fotogenną. Prezentujemy wyłącznie nieruchome obrazy o umiarkowanym kontraście.
Rzędy zagłębień i kopuł oświetlonych z jednej strony. Obróć ekran o 180°, a większość widzów zobaczy, że oba typy zamieniły się miejscami.
Notatki konstrukcyjne
Narysuj własny dwuznaczny sześcian
Narysuj dwa równe, nachodzące na siebie kwadraty, przesunięte po przekątnej. Połącz odpowiadające sobie wierzchołki. Używaj wszędzie tej samej grubości linii i nie przerywaj żadnej linii tam, gdzie przechodzi „za” inną. Każda wskazówka, która linia jest zasłonięta, rozstrzyga o sześcianie w oczach widza.
Zaprojektuj odwracanie figury i tła
Narysuj profil na lewej krawędzi kartki, odbij go po prawej i wypełnij przestrzeń między nimi jednym kolorem. Dostosowuj krzywe profilu, aż kształt między nimi zacznie wyglądać jak wiarygodny przedmiot: wazon, świecznik, figura szachowa.
Sprawdź skłonność do światła z góry
Sfotografuj kartonik na jajka oświetlony lampką biurkową z góry. Obejrzyj zdjęcie normalnie, a potem do góry nogami, i zwróć uwagę, które kubeczki wyglądają na wklęsłe.